Rozstanie z pracodawcą może nastąpić szybko i bez okresu wypowiedzenia, ale tylko wtedy, gdy obie strony rzeczywiście się na to zgodzą. Art. 30 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy dotyczy właśnie rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron, dlatego wyjaśniam, jak działa ten tryb, co powinien zawierać dokument i jakie skutki może wywołać dla pracownika.
Porozumienie stron pozwala ustalić dogodny termin zakończenia pracy
- Zgoda obu stron jest konieczna, ponieważ pracodawca ani pracownik nie mogą narzucić tego trybu jednostronnie.
- Umowę można zakończyć bez okresu wypowiedzenia, nawet z dniem podpisania porozumienia.
- Najbezpieczniej ustalić na piśmie dokładną datę rozwiązania umowy i wszystkie dodatkowe warunki.
- Porozumienie może wpłynąć na prawo do zasiłku dla bezrobotnych, szczególnie gdy pracownik sam odchodzi z firmy.
- Podpisaną zgodę trudno cofnąć, ponieważ jej wycofanie wymaga zasadniczo zgody obu stron.
Co dokładnie oznacza rozwiązanie umowy za porozumieniem stron
Porozumienie stron jest dwustronną czynnością prawną. Oznacza to, że pracownik i pracodawca składają zgodne oświadczenia woli, a następnie ustalają, kiedy stosunek pracy się zakończy. Nie jest to wypowiedzenie, ponieważ żadna ze stron nie podejmuje decyzji samodzielnie.Ten sposób zakończenia zatrudnienia może dotyczyć umowy na czas określony, umowy na czas nieokreślony oraz umowy na okres próbny. Strony mogą uzgodnić zarówno odejście natychmiastowe, jak i termin przypadający za kilka tygodni lub miesięcy.
Jeżeli w dokumencie nie wskazano daty rozwiązania umowy, przyjmuje się, że umowa kończy się w dniu zawarcia porozumienia. To jeden z powodów, dla których nie polecam podpisywania dokumentu bez dokładnego przeczytania jego treści. Jedno niepozorne sformułowanie może przesądzić o tym, czy pracownik ma jeszcze wykonywać pracę przez miesiąc, czy kończy ją tego samego dnia.
Kodeks pracy wymienia także trzy inne podstawowe sposoby ustania zatrudnienia. Są to wypowiedzenie z zachowaniem okresu wypowiedzenia, rozwiązanie bez wypowiedzenia oraz upływ czasu, na który zawarto umowę. Porozumienie wyróżnia się tym, że daje stronom największą swobodę ustalenia terminu.
Jak prawidłowo zawrzeć porozumienie o rozwiązaniu umowy
Prawo pracy nie wymaga dla ważności porozumienia szczególnej formy pisemnej. Może ono zostać zawarte także ustnie, jednak z punktu widzenia dowodowego jest to rozwiązanie bardzo ryzykowne. W praktyce zawsze warto mieć dokument z podpisami obu stron albo przynajmniej jednoznaczne potwierdzenie elektroniczne.
Dokument powinien jasno identyfikować pracownika, pracodawcę oraz umowę, która zostaje rozwiązana. Najważniejszy fragment może brzmieć następująco: „Strony zgodnie postanawiają rozwiązać umowę o pracę zawartą dnia... na mocy porozumienia stron z dniem...”.
W porozumieniu dobrze wskazać także:
- konkretną datę ustania stosunku pracy,
- uzgodnienia dotyczące wykorzystania albo rozliczenia urlopu,
- termin wypłaty wynagrodzenia i innych należności,
- ewentualną odprawę lub dodatkową rekompensatę,
- zasady zwrotu sprzętu, dokumentów i powierzonego mienia.
Nie ma obowiązku wpisywania przyczyny rozwiązania umowy. Jeżeli jednak odejście następuje z powodu likwidacji stanowiska, upadłości firmy albo redukcji zatrudnienia, rozsądne może być wskazanie tego w dokumencie. Taki zapis może mieć znaczenie przy ubieganiu się o świadczenia z urzędu pracy lub odprawę.
Porozumienie może zaproponować zarówno pracownik, jak i pracodawca. Sama propozycja nie kończy zatrudnienia. Dopiero wyraźna zgoda drugiej strony tworzy wiążące ustalenie.
Porozumienie stron a wypowiedzenie w praktyce
Te dwa tryby bywają mylone, choć ich skutki są zupełnie inne. Przy wypowiedzeniu wystarczy oświadczenie jednej strony. Przy porozumieniu konieczna jest dobrowolna zgoda pracownika i pracodawcy.
| Element | Porozumienie stron | Wypowiedzenie |
|---|---|---|
| Kto podejmuje decyzję | Obie strony wspólnie | Jedna strona |
| Okres wypowiedzenia | Nie obowiązuje, chyba że strony ustalą późniejszą datę | Co do zasady obowiązuje |
| Przyczyna rozwiązania | Zwykle nie jest wymagana | Pracodawca musi wskazać przyczynę w określonych przypadkach |
| Możliwość odmowy | Tak, druga strona może nie wyrazić zgody | Nie, jednostronne wypowiedzenie nie wymaga akceptacji drugiej strony |
| Odwołanie do sądu pracy | Brak typowego odwołania od wypowiedzenia | Możliwe na zasadach określonych w Kodeksie pracy |
| Zwolnienie na poszukiwanie pracy | Nie przysługuje z samego faktu zawarcia porozumienia | Może przysługiwać, gdy wypowiedzenia dokonuje pracodawca |
Porozumienie jest korzystne, gdy pracownik ma już nową pracę i chce szybko zakończyć obecne zatrudnienie. Bywa też wygodne przy przeprowadzce, zmianie branży albo uzgodnieniu dłuższego czasu na przekazanie obowiązków.
Nie zawsze jednak jest najlepszym wyborem. Jeżeli to pracodawca chce zakończyć zatrudnienie z przyczyn leżących po jego stronie, pracownik powinien sprawdzić, czy podpisanie porozumienia nie pozbawi go odprawy, okresu wypowiedzenia albo innych uprawnień. Sama obietnica, że „wszystko zostanie załatwione”, nie zastępuje precyzyjnego zapisu w dokumencie.
Najważniejsze skutki dla pracownika
Brak okresu wypowiedzenia
Najbardziej odczuwalnym skutkiem jest możliwość zakończenia pracy w wybranym dniu. Jeżeli strony ustalą rozwiązanie umowy na 31 sierpnia, pracownik nie musi przepracować ustawowego miesiąca lub trzech miesięcy wypowiedzenia.
W zamian za szybkość pracownik może jednak stracić czas na znalezienie kolejnego zatrudnienia oraz wynagrodzenie, które otrzymywałby w okresie wypowiedzenia. Dlatego przed podpisaniem warto policzyć nie tylko wygodę, ale również realny koszt wcześniejszego odejścia.
Urlop, wynagrodzenie i świadectwo pracy
Porozumienie nie odbiera prawa do wynagrodzenia za przepracowany czas ani do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, jeżeli nie uda się go wykorzystać przed końcem zatrudnienia. Pracodawca powinien również wydać świadectwo pracy zgodnie z obowiązującymi zasadami.
Jeżeli dokument przewiduje zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy do ustalonej daty, trzeba sprawdzić, czy strony uzgodniły, że pracownik zachowuje w tym czasie wynagrodzenie. Bez takiego ustalenia łatwo o nieporozumienie.
Zasiłek dla bezrobotnych
Tryb zakończenia umowy może mieć znaczenie przy rejestracji w powiatowym urzędzie pracy. Rozwiązanie ostatniego stosunku pracy na mocy porozumienia stron może co do zasady oznaczać 90 dni oczekiwania na zasiłek oraz skrócenie okresu jego pobierania.
Przepisy przewidują wyjątki, między innymi gdy porozumienie wynika z upadłości lub likwidacji pracodawcy, zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy albo zmiany miejsca zamieszkania. Ostateczna ocena zależy od dokumentów i spełnienia pozostałych warunków do uzyskania świadczenia.
Jeśli pracownik planuje po odejściu zarejestrować się jako bezrobotny, powinien zadbać o to, aby przyczyna zakończenia pracy była opisana zgodnie z rzeczywistością. Nie należy wpisywać fikcyjnych powodów tylko po to, aby uzyskać korzystniejsze rozliczenie.
Kiedy porozumienie można podważyć
Po podpisaniu porozumienia nie można po prostu zmienić zdania. Cofnięcie zgody wymaga zasadniczo porozumienia obu stron. Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że wyjątkowo można powoływać się na przepisy dotyczące wad oświadczenia woli, na przykład istotnego błędu lub działania pod przymusem.
Samo stwierdzenie, że decyzja była niekorzystna albo że pracownik później znalazł lepszą ofertę, zwykle nie wystarczy. Trzeba wykazać konkretną wadę procesu podejmowania decyzji, a w spornej sytuacji znaczenie mogą mieć wiadomości e-mail, nagrania rozmów, świadkowie lub treść dokumentu.
Szczególną ostrożność zalecam przy podpisywaniu dokumentu oznaczonego jako „porozumienie stron”, gdy pracodawca przedstawia go jako formalność albo grozi natychmiastowym zwolnieniem. Presja nie zastępuje świadomej zgody, ale jej późniejsze udowodnienie może być trudne.
Przeczytaj również: Zgubione świadectwo pracy - jak odzyskać dokument?
Błędy, które zdarzają się najczęściej
- podpisanie dokumentu z pustym miejscem na datę,
- użycie sformułowania „wypowiedzenie za porozumieniem stron”, które miesza dwa różne tryby,
- brak zapisu o odprawie lub dodatkowej kwocie obiecanej ustnie,
- pominięcie rozliczenia urlopu i sprzętu służbowego,
- założenie, że porozumienie automatycznie zapewni zasiłek od dnia rejestracji.
Najprostsza zasada bezpieczeństwa jest praktyczna: przed podpisem sprawdź datę, tryb, pieniądze i dokumenty końcowe. Jeżeli któryś z tych elementów pozostaje niejasny, nie traktuj pośpiechu pracodawcy jako powodu do rezygnacji z własnej analizy.
Co sprawdzić przed złożeniem podpisu
Rozwiązanie umowy na mocy porozumienia stron jest dobrym narzędziem, gdy obie strony chcą zakończyć współpracę szybko i bez sporu. Największą korzyść daje wtedy, gdy data odejścia, rozliczenia i ewentualne świadczenia są zapisane jasno, a pracownik zna wpływ tej decyzji na swoją sytuację finansową.
Przed podpisaniem porównaj porozumienie z wariantem wypowiedzenia. Czasem kilka tygodni dłuższego zatrudnienia oznacza nie tylko dodatkowe wynagrodzenie, ale także ciągłość ubezpieczenia, możliwość wykorzystania urlopu i korzystniejsze zasady uzyskania świadczeń.
Jeżeli dokument zawiera nietypowe warunki, zrzeczenie się roszczeń albo zapis o odprawie, którego nie rozumiesz, skonsultuj go przed podpisaniem. Najbezpieczniejsze porozumienie to nie to podpisane najszybciej, lecz to, którego skutki są dla pracownika w pełni czytelne.
